• Privacy door het gebruik van natuurlijke vormen

Biophilic design: Ontwerpen volgens de natuur

Vorig jaar publiceerden we een blog met de boodschap dat de markt veel heeft geleerd over het ontwerpen van gebouwen die gezonder zijn voor het milieu en dat het de volgende stap is om na te denken over kantooromgevingen die ook gezonder zijn voor de mens. De vraag hierbij is in hoeverre kantoorgebouwen een bijdrage kunnen leveren aan de gezondheid, het welzijn en het comfort van de gebruiker.

Biophilic design wordt door YNNO gezien als één van de manieren om een bijdrage te leveren aan het welzijn van de gebruikers van de huisvesting. Om meer inzicht te krijgen in deze ontwerpstrategie heeft Chantal Pieterse, Facility Management studente aan de Haagse Hogeschool, deze maand haar scriptierapport afgerond met als titel: ‘Ontwerpen volgens de natuur, een onderzoek naar biophilic design in kantooromgevingen’. Haar rapport is tot stand gekomen middels een combinatie van literatuur- en praktijkonderzoek. Tijdens het praktijkonderzoek lag de focus op de huidige rol van biophilic design bij het ontwikkelen van moderne werkomgevingen. Intern zijn diverse interviews met de medewerkers afgenomen en een aantal gerealiseerde werkomgevingen bestudeerd waarvoor YNNO het kantoorconcept heeft ontwikkeld en/of betrokken was in de ontwerpbegeleiding. De markt werd in het onderzoek vertegenwoordigd door een vijftal externe organisaties, waar betrokkenen zijn geïnterviewd en de kantooromgeving is geobserveerd en geanalyseerd.

Biophilic design in een notendop

Kellert & Calabrese (2015) beschrijven dat het begrip biophilic design voortvloeit uit het begrip biofilie. Dit is de inherente menselijke neiging om zich met de natuur te verbinden, iets wat zelfs in de moderne wereld nog essentieel is voor het menselijk welzijn. Het Amerikaanse bureau Terrapin Bright Green (2014) heeft een ontwerpkader opgesteld voor een succesvolle toepassing van biophilic design. Dit ontwerpkader bestaat uit veertien patronen die zijn verdeeld over de volgende drie categorieën:

  • Categorie 1 ‘Natuur in de omgeving’: De directe, fysieke en kortstondige aanwezigheid van de natuur in een ruimte of plaats. Hierbij kan gedacht worden aan elementen zoals planten, dieren, water, wind, geluiden en geuren. Voorbeelden van toepassingen zijn een plantenwand, subtiele veranderingen in temperatuur en dynamische verlichting.
  • Categorie 2 ‘Natuurlijke analogen: Organische, niet levende, indirecte ervaringen met de natuur. Hierbij worden voorwerpen, materialen, kleuren, vormen en patronen uit de natuur teruggebracht in de gebouwde omgeving middels elementen zoals een kunstwerk, versiering, meubels, interieur en textiel. Voorbeelden van toepassingen zijn het gebruik van natuurlijke materialen zoals hout en steen, geometrische vormen en akoestische panelen in de vorm van een blad of honingraat.
  • Categorie 3 ‘Natuurlijke van de ruimte’: Deze categorie is gebaseerd op het aangeboren en aangeleerd vermogen van mensen om uit te kunnen kijken op onze directe omgeving en de behoefte aan voldoende bescherming. Voorbeelden van toepassingen zijn het gebruik van glas om lange zichtlijnen mogelijk te maken en nisjes waarin mensen afgeschermd kunnen zitten.

Belangrijke uitkomsten van het onderzoek

Biophilic design heeft diverse voordelen voor het welzijn van de gebruikers van werkomgevingen. Volgens de Amerikaanse onderzoekers Kellert & Calabrese (2015) leidt toepassing onder andere tot een lagere bloeddruk, minder ziektesymptomen, grotere tevredenheid, minder stress, meer aandacht en concentratie en een betere sociale interactie. Het internationale onderzoek van Human Spaces (2015) laat zien dat medewerkers in een kantooromgeving met natuurlijke elementen 15% creatiever en 6% productiever zijn en het niveau van welzijn met 15% stijgt. De beschikbare literatuur geeft nog onvoldoende inzicht in de mate waarin verschillende elementen van biophilic design moeten worden toegepast om het gewenste effect op het menselijk welzijn te bereiken. Aanvullend onderzoek op dit vakgebied zou hier meer inzicht in kunnen geven.

Uit het praktijkonderzoek bleek dat biophilic design momenteel vooral onbewust wordt toegepast bij het ontwerpen van moderne kantoorgebouwen. Zo kunnen regelingen uit de Arbowet, zoals toetreding van daglicht en uitzicht naar buiten, aanleiding zijn van de aanwezigheid van bepaalde maatregelen die ook vallen onder biophilic design. Omdat veel toepassingen van biophilic design kunnen worden gecreëerd door het exterieur speelt ook de omgeving van het pand een belangrijke rol; is er buitenruimte waar de gebruikers prikkels uit de natuur kunnen krijgen? Naast de hiervoor genoemde factoren heeft vooral de mate waarin een organisatie aandacht besteedt aan duurzaamheid een grote invloed op de aanwezige elementen van biophilic design in de kantooromgeving. Zo gaat een ambitie op het gebied van duurzaamheid samen met toepassingen zoals een gezond klimaatsysteem, verlichting die zich aanpast naar de intensiteit van het daglicht, het gebruik van transparante materialen en het creëren van een duurzame uitstraling middels grote elementen van binnenbeplanting. Tot slot bleek dat de toegevoegde waarde en toepassingen van de meer abstracte elementen van biophilic design voor de deelnemende organisaties nog niet bekend zijn. Voorbeelden zijn het voelen van een briesje, geluiden met onverwachtse intervallen, prikkels door bepaalde geuren, het gebruik van organische vormen en materialen met een verwijzing naar de natuur zoals kurk en bamboe.

Meer weten over biophilic design?

YNNO zal de resultaten uit dit onderzoek naar biophilic design meenemen bij de ontwikkeling van gezonde werkomgevingen voor haar opdrachtgevers. Binnenkort verschijnt er op onze website een nieuwe blog waarin vervolg wordt gegeven aan het thema ‘welzijn binnen de fysieke werkomgeving’. Wilt u meer informatie over dit onderwerp, neem dan contact op met Evelien Plijter.