Hoe bepaal je de optimale verhouding tussen concentratieplekken en overlegplekken?

Er bestaat geen vaste verhouding die overal werkt. Je bepaalt de optimale verhouding door per werkprofiel te meten hoeveel tijd medewerkers besteden aan geconcentreerd werk en aan overleg. Die tijd reken je om naar het aantal plekken dat op drukke momenten tegelijk bezet is.

Een kantoor met te weinig concentratieplekken jaagt mensen naar huis. Een kantoor met te weinig overlegplekken zorgt voor gesprekken in de gang en bij de koffieautomaat. Beide problemen los je op met data en gesprekken met teams, niet met een vuistregel.

Waarom een vaste vuistregel niet werkt

Veel organisaties starten met een standaardverdeling, bijvoorbeeld de helft stilteplekken en de helft overlegplekken. Het lijkt handig, maar het zegt niets over de werkprocessen in jouw organisatie. Een afdeling juridische zaken werkt anders dan een projectteam of een klantenservice.

Neem een gemeente met een team beleidsadviseurs. Zij schrijven adviezen en stemmen die af met bestuurders. Een team van uitvoerders belt de hele dag met burgers. Het eerste team heeft vooral rustige plekken nodig, het tweede team heeft vooral akoestisch afgeschermde plekken nodig. Een gemiddelde verhouding past bij geen van beide.

Ook hybride werken verandert het beeld. Mensen komen vaker naar kantoor om elkaar te ontmoeten. Dat verhoogt de vraag naar overlegplekken. Tegelijk nemen ze ook gewoon hun individuele werk mee, dus de behoefte aan concentratie verdwijnt niet.

De vraag is dus niet welke verhouding gangbaar is. De vraag is welke activiteiten in jouw organisatie op kantoor plaatsvinden en hoe vaak.

Stap 1: breng werkactiviteiten per werkprofiel in kaart

Begin bij het werk zelf. Verdeel medewerkers in werkprofielen op basis van wat ze doen. Denk aan de beleidsmaker, de projectleider, de klantadviseur en de ICT specialist.

Vraag per profiel naar de belangrijkste activiteiten. Denk daarbij aan de volgende soorten werk:

  • Individueel, geconcentreerd werk, zoals schrijven, analyseren en ontwerpen
  • Overleg met één of twee collega’s
  • Overleg in een groter team of met externen
  • Telefoneren en videobellen
  • Informeel contact en kennisdeling

Doe dit met interviews of korte werksessies met teams. Medewerkers weten goed wat ze nodig hebben om hun werk te doen. Leidinggevenden vullen aan met wat er in de planning staat, zoals vaste teamdagen of klantafspraken.

Het resultaat is per profiel een schatting van het aandeel tijd per activiteit. Die schatting is nog niet af, maar vormt de basis voor stap twee.

Werkprofiel Aandeel concentratie Aandeel overleg Bijzonderheid
Beleidsadviseur Hoog Gemiddeld Wisselt tussen schrijven en afstemmen
Projectleider Laag Hoog Veel overleg in wisselende groepsgroottes
Klantadviseur Gemiddeld Laag Veel bellen, dus akoestiek telt
Specialist (bijv. data of ICT) Hoog Gemiddeld Lange aaneengesloten focusblokken

Dit is een illustratie. De verdeling in jouw organisatie kan anders uitpakken, daarom meet je in de volgende stap.

Stap 2: meet het werkelijke gedrag op de werkvloer

Wat mensen zeggen en wat ze doen verschilt vaak. Medewerkers geven aan veel concentratie nodig te hebben, maar zitten in de praktijk de helft van de dag in vergaderingen. Een werkplekmeting laat zien wat er echt gebeurt.

YNNO gebruikt werkplekmetingen als onderdeel van het onderzoek naar de huidige en toekomstige werkdag. Je kijkt dan naar bezetting per dag, gebruik van verschillende plekken en de duur van overleggen. Ook de groepsgrootte telt. Als de meeste overleggen uit twee personen bestaan, heb je weinig aan een kantoor vol grote vergaderkamers.

Let bij het meten op drie punten. Die maken het verschil tussen een momentopname en een betrouwbaar beeld:

Meet over meerdere weken, zodat je piekdagen en rustige dagen ziet. Combineer meetdata met observaties en korte gesprekken. Kijk ook naar wat er niet gebeurt. Een stilteruimte die leeg blijft, kan wijzen op een slechte locatie of een gebrek aan afspraken.

Zo voorkom je dat je een ontwerp baseert op aannames. Je ziet bovendien waar mensen nu noodgedwongen uitwijken, bijvoorbeeld wie een telefoongesprek voert in een trappenhuis.

Stap 3: reken de verhouding door op basis van piekmomenten

Met de gegevens uit stap één en twee maak je een rekenmodel. Je ontwerpt niet voor het gemiddelde, maar voor een realistische piekdag. Anders staan er op dinsdag te weinig plekken en op vrijdag te veel.

Een rekenvoorbeeld ter illustratie. Een organisatie heeft 120 medewerkers. Op een piekdag zijn er 72 aanwezig, dus 60 procent. Uit de meting blijkt dat zij gemiddeld 45 procent van hun tijd geconcentreerd werken en 35 procent overleggen. De rest gaat naar overige activiteiten, zoals lunchen en lopen.

Dat geeft een concreet beeld van de vraag. Op een willekeurig moment van de piekdag betekent dat:

Ongeveer 32 mensen zoeken een plek voor geconcentreerd werk (72 maal 0,45). Ongeveer 25 mensen zitten in overleg (72 maal 0,35). Bij een gemiddelde groepsgrootte van vier zijn dat zo’n zes tot zeven overlegplekken.

Daarbovenop tel je een marge voor onvoorziene pieken en voor mensen die tegelijk starten, bijvoorbeeld na de lunch. Maar let op: de 25 mensen in overleg gebruiken geen werkplek. Ze zitten in een overlegruimte. De verhouding wordt dus niet alleen bepaald door het aantal plekken, maar ook door de groepsgrootte per plek.

Dat laatste zie je vaak mis gaan. Een kantoor krijgt tien vergaderkamers voor acht personen, terwijl de meeste overleggen uit twee of drie mensen bestaan. De ruimtes staan dan vaak half leeg, terwijl er toch een tekort aan kleine overlegplekken ontstaat. Het ontwerp moet dus een mix bevatten van kleine en grote plekken. Dit kun je goed vastleggen in een ruimtelijk programma van eisen.

Stap 4: laat de indeling aansluiten op gedrag en afspraken

Een goede verhouding op papier is nog geen goede verhouding in de praktijk. Medewerkers moeten de plekken ook gebruiken zoals bedoeld. Daar speelt gedrag een grote rol.

Stel dat je een stille zone inricht, maar niemand spreekt af wat daar wel en niet kan. Dan loopt iemand er toch met een koptelefoon te bellen. De concentratieplekken verliezen hun waarde. Hetzelfde geldt voor overlegplekken die dagenlang worden bezet door één persoon die even rustig wil werken.

Maak daarom samen met teams afspraken over het gebruik van de ruimte. Bespreek in elk geval deze vragen:

Welke zones zijn stil en welke zijn bedoeld voor samenwerking? Hoe lang mag je een overlegplek bezet houden? Hoe reserveer je een plek en hoe geef je die weer vrij?

Ook de manier van vergaderen speelt mee. YNNO heeft hiervoor het vergaderconcept Youmeet ontwikkeld, om resultaatgericht te vergaderen. Kortere en beter voorbereide overleggen verlagen de druk op de overlegplekken. Je hebt dan minder ruimte nodig voor hetzelfde resultaat.

Dit is het terrein van gedrag en verandering. Communicatie, training van leidinggevenden en teamafspraken zorgen ervoor dat de nieuwe indeling echt gebruikt wordt.

Stap 5: evalueer na verhuizing en stuur bij

De verhouding die je vandaag berekent, geldt niet voor altijd. Teams groeien, werkwijzen veranderen en hybride patronen verschuiven. Plan daarom na de ingebruikname een evaluatiemoment in, bijvoorbeeld na drie tot zes maanden.

Kijk dan opnieuw naar de bezetting en de tevredenheid van medewerkers. Vraag expliciet of mensen een passende plek kunnen vinden voor concentratie en voor overleg. Meld ook wat er opvalt, zoals plekken die altijd vol zijn of juist nooit gebruikt worden.

Een flexibel ontwerp helpt hierbij. Met meubilair dat te verplaatsen is en ruimtes die meerdere functies kunnen krijgen, kun je later bijsturen zonder verbouwing. Zo verschuift een deel van de stilteplekken naar overlegplekken wanneer de data dat laat zien.

Het uitgangspunt in een kantoorconcept voor huisvesting en werkplek is dus een model dat meebeweegt met de organisatie. Door vooraf scenario’s door te rekenen, zie je ook wat een andere teamdagenregeling betekent voor de verhouding. Werkplekmetingen en het vertalen daarvan naar een kantoorconcept horen bij de expertises die we daarvoor inzetten.

Een verhouding die bij je organisatie past

De juiste verhouding vind je in vier bewegingen: werkprofielen in kaart brengen, gedrag meten, piekmomenten doorrekenen en afspraken maken. Daarna blijf je bijsturen. Zo ontstaat een kantoor waar mensen kunnen focussen en waar overleg ruimte krijgt.

YNNO begeleidt organisaties van onderzoek tot borging. We kijken naar werkprocessen, vastgoed en gedrag tegelijk, omdat die drie samen bepalen of een kantoor werkt. Wil je weten wat de juiste mix is voor jouw teams? Dan denken we graag mee over een werkplekonderzoek en de vertaling naar een kantoorconcept.

Veelgestelde vragen over hoe bepaal je de optimale verhouding tussen concentratieplekken en overlegplekken

Is er een standaard percentage voor concentratieplekken en overlegplekken?

Nee, een vast percentage bestaat niet. De verhouding hangt af van je werkprofielen, het aantal mensen op een piekdag en de groepsgrootte van overleggen. Een organisatie met veel individueel analysewerk heeft meer concentratieplekken nodig dan een organisatie waar projectteams de hele dag samenwerken.

Hoe vaak moet ik de verhouding opnieuw bekijken?

Kijk minimaal één keer per jaar naar de bezetting en het gebruik van de plekken. Doe dit ook bij grote veranderingen, zoals een nieuwe teamdagenregeling, een fusie of een sterke groei. Een eerste evaluatie na drie tot zes maanden na de ingebruikname geeft de beste indruk.

Wat doe ik als beide soorten plekken tegelijk te krap zijn?

Controleer eerst of de bestaande plekken goed gebruikt worden. Vaak worden overlegplekken gebruikt voor individueel werk, of staan stilteplekken leeg omdat ze onhandig liggen. Pas daarna kijk je naar extra ruimte. Afspraken over gebruik, kortere overleggen en meer verspreide teamdagen kunnen de druk al flink verlagen.